Kahramanmaraş’ın Elbistan ilçesinde su kaynağının bulunmadığı kırsal bir yaylada, leonardit gübrenin su tutma özelliğinden yararlanılarak susuz tarım modeliyle 500 kayısı ağacıyla başlatılan çalışma, ilk meyvelerini verdi. Bilimsel araştırma ve geliştirme çalışmalarını 17 yaşındaki Robert Lisesi öğrencisinin geliştirdiği proje, iklim değişikliği alanında katıldığı yarışmalarda önemli dereceler elde etti. Proje, Lise Öğrencileri İklim Değişikliği Proje Yarışması’nda Türkiye birincisi olurken, Amerika’da düzenlenen yarışmada ise 950 proje arasında gümüş derece kazandı.
Kahramanmaraş'ın Elbistan ilçesi Yalıntaş Mahallesi’nde yaşayan Bahçivan ailesi kayısı yetiştiriciliği üzerine çalışma gerçekleştirildi. Ailenin kızı 17 yaşındaki Robert Lisesi öğrencisi Ayşe Umay Bahçıvan, bir proje kapsamında 2 bin rakımda sulama ihtiyacı olmadan Malatya kayısısı üretimi ile ilgili araştırmalar yaptı. Termik santralden elde edilen leonardit gübre kullanılarak toprağın ve ağaçların su ihtiyacına yönelik uygulamalar geliştirildi. İlk etapta 500 kayısı ağacıyla 5 yıl önce başlatılan çalışmada, ağaçların gelişmesiyle birlikte bölgede kayısı hasadı yapılmaya başlandı.
Kırsal alanda su imkanının bulunmaması nedeniyle projede susuz tarım konusu ön plana çıkarıldı. Kayısı ağaçlarının yetiştirilmesi sürecinde leonardit gübreden yararlanılırken, çalışma iklim değişikliği ve tarımda su kullanımının azaltılması üzerine geliştirilen proje kapsamında yürütüldü.
Yaklaşık 70 yıldır boş duran arazide, 500 ağaçla başlanılan çalışma çerçevesinde zaman içerisinde meyve veren ağaçların bulunduğu bir alana dönüştü. Proje fikir sürecinde aile üyeleri görev dağılımı yaparak proje planını oluşturdu. Anne ve babasının yanı sıra amcası ve dedesi de çalışmalara destek verdi. Ailenin desteğiyle kırsal alandaki uygulama sürdürülürken, arazinin diğer miras sahipleri de projeye katılarak mevcut 10 bin ağaçlık kapasiteye ulaşıldı.
Ayşe Umay Bahçıvan’ın yurtiçi ve yurtdışı üniversitelerden aldığı staj ve araştırma destekleriyle proje akademik makale haline getirildi ve zaman içerisinde ulusal ve uluslararası yarışmalara taşındı. Proje, Amerika Birleşik Devletleri’nde Terra Science tarafından düzenlenen iklim ve çevre odaklı yarışmaya katıldı. Yaklaşık 950 projenin yer aldığı yarışmada proje gümüş derece elde etti.
Proje, Lise Öğrencileri İklim Değişikliği Proje Yarışmasında Türkiye birincisi oldu. Proje ekibi, 30 Eylül’de Şanlıurfa’da düzenlenecek TEKNOFEST etkinliğine katılacak. Proje İngiltere’de benzer konseptli bir yarışmada bronz madalya aldı. Kasım ayında Hong Kong’da ekonomi odaklı yarışmada ise bu sefer girişimcilik projesi olarak finalde yarışacak.
Ayşe Umay Bahçivan, geçmiş yıllarda bölgeye kayısı ağacı ektiklerini hiç meyve vermeyince ellerindeki boş arazilerde bir deneme çalışması yaptıklarını belirterek, "Burada 500 fidanla susuz tarımla üretime başladık ve su kaynakları ağaçların verimine uygun değil. Eğer kullanılacak olsa sudaki tuz miktarı toprağı daha kötü duruma girdirebiliyor. Leonardit adlı biz gübre kullanıyoruz. Toprağın içine karıştırıldığı zaman toprağın su tutma kapasitesi artıyor. Etraftaki nem daha kolay emiliyor. Sabah saatlerinde bu nem kullandığımız leonardit sayesinde daha iyi kullanılıyor. Bu yıl hasadımızı yaptık. Yaklaşık 4 ton yaş meyvemiz oldu ve bu da yaklaşık 1 ton gibi kuru meyveye denk geliyor. Burada kurutma sistemleri kurmak istiyoruz ve Avrupa Birliği pazarına daha kimyasalı azalmış kurumuş kayısı satmak istiyoruz. Avrupa'nın yanı sıra uzak doğuya da açılma planlarımız da var. Burası 1950 rakımda ve burada daha önce böyle bir kayısı üretimi yapılmamış. Pes etmemek ve araştırma yapmak gerekiyor. Bu sayede büyük çaplı projeye dönüşebiliyor. Biz burada 500 ağaçla başladık ve şuanda 10 bin ağaçlı 4-5 ailenin de katıldığı devasa bir proje var" dedi.
Umay'ın babası Mehmet Bahçivan ise, arazinin dedelerinden kalan yüksek rakımlı yer olduğunu belirterek, "Buraların bir şekilde değerlendirme fikri canlandı. Coğrafyanın kayısıya uygun olması sonrası projelendirdik ve ilk mahsulümüzü bu yıl aldık. Kayısı araştırma enstitüsünde analize gönderdik. Kızım da projeyi daha da geliştirerek daha ileriye taşımayı planlıyoruz. Hem sosyal proje, hem de katma değer anlamında güzel bir proje olduğunu düşünüyorum. Bu yıl 250 kasa kadar verim aldık. 4 ton civar yaş meyve var ama önümüzdeki yıl daha fazla verim bekliyoruz. Malatya kayısısı genelde sofraya inmiyor bu kaliteli ürünler daha çok Avrupa ve Amerika pazarına gidiyor. İleriki dönemlerde belki kendi kooperatifimizi kurup direk bu pazarlara ihraç etme durumumuz da oluşabilir" diye konuştu.