Türkiye’nin yıllardır en önemli avantajlarından biri olarak görülen genç nüfus yapısı hızlı bir dönüşüm geçiriyor.
Doğum oranlarındaki gerileme ve yaşam süresinin uzaması, nüfusun yaş dağılımını değiştirirken, demografik yapının ağırlık merkezi giderek daha ileri yaşlara kayıyor. TÜİK’in 2026’nın ikinci çeyreğine ilişkin verileri de bu değişimin geçici bir dalgalanmadan öteye geçtiğine işaret ediyor.
Türkiye’de çocukların toplam nüfus içerisindeki payı gerilemeye devam ediyor. 0-14 yaş grubunun toplam nüfustaki oranı yüzde 20,4 seviyesine indi. 2000’li yılların başında yaklaşık yüzde 30 olan bu oran, doğum eğilimindeki değişimin nüfus yapısına ne ölçüde yansıdığını ortaya koyuyor.
Doğurganlık hızının nüfusun kendini yenilemesi için kabul edilen 2,1 seviyesinin altına inmesi de bu dönüşümün kalıcı olabileceğine işaret ediyor.
Nüfus piramidinin altı küçülürken üst bölümleri genişliyor. 65 yaş ve üzerindeki nüfusun toplam nüfus içindeki payı yüzde 11,1’e yükseldi.
Türkiye böylece yaşlı nüfusun toplam nüfus içindeki ağırlığının belirgin biçimde arttığı ülkeler grubuna dahil oldu. Yaşlanma eğiliminin önümüzdeki dönemde sağlık harcamalarından emeklilik sistemine, sosyal politikalardan iş gücü piyasasına kadar geniş bir alanda etkisini göstermesi bekleniyor.
Demografik dönüşümün en net göstergelerinden biri ortanca yaştaki değişim. Türkiye’de ortanca yaş 34,9 olarak hesaplandı. Kadınlarda bu değer 35,7, erkeklerde ise 34,2 oldu.
2000 yılında Türkiye’nin ortanca yaşı 24,8 seviyesindeydi. Başka bir ifadeyle ülkenin ortanca yaşı 26 yılda 10,1 yıl yükseldi.
İLERİ YAŞLARDA KADIN NÜFUSU BELİRGİNLEŞİYOR
Kadın ve erkek nüfusu yaklaşık 59 yaşına kadar birbirine yakın seyrediyor. Ancak bu eşikten sonra fark açılmaya başlıyor.
65-69 yaş grubunda erkek nüfusu yaklaşık 1,6 milyonken kadın nüfusu 1,7 milyonun üzerine çıkıyor. 75-79 yaş grubunda erkek nüfusu 755 bin seviyesine gerilerken kadın nüfusu 1 milyonun üzerinde kalıyor.
90 yaş ve üzerindeki grupta ise fark daha da belirgin. Bu yaş grubunda yaklaşık 77 bin erkek bulunurken kadın nüfusu 180 bine yaklaşıyor.
Türkiye’nin demografik tablosunun tamamen dezavantajlı bir görünüme dönüştüğünü söylemek için ise henüz erken. 15-64 yaş grubundaki nüfus yaklaşık 59,1 milyon kişiyle toplam nüfusun yüzde 68,5’ini oluşturuyor.
Ancak bu geniş çalışma çağındaki nüfusun gelecekteki seyri kritik önem taşıyor. Çünkü genç kuşakların küçülmesi, zaman içinde iş gücü havuzunun daralması anlamına gelebilir.
Çalışma çağındaki her 100 kişiye düşen 65 yaş ve üzerindeki kişi sayısı 16,2’ye ulaştı. Bu oran, çalışan nüfusun üzerindeki yaşlı nüfus kaynaklı yükün giderek arttığını gösteriyor.
Özellikle genç iş gücünün yoğun olduğu sektörlerde çalışan arzının gelecekte daha fazla önem kazanması bekleniyor. İş gücü piyasasındaki dönüşümün yanı sıra emeklilik ve sosyal güvenlik sistemlerinin finansmanı da demografik değişimden doğrudan etkilenecek başlıklar arasında bulunuyor.
Türkiye’nin nüfus yapısındaki değişim yalnızca istatistiksel bir dönüşüm değil; ekonominin geleceğine ilişkin önemli sonuçlar da taşıyor. Daha az çocuk, daha fazla yaşlı ve giderek yükselen ortanca yaş; eğitim, sağlık, emeklilik, istihdam ve tüketim alışkanlıklarının yeniden şekillenmesini beraberinde getirecek.
Türkiye’nin bugüne kadar büyümede önemli bir avantaj sağlayan geniş genç nüfusu zamanla yerini daha yaşlı bir nüfus yapısına bırakırken, ekonomik büyümenin bundan sonraki döneminde verimlilik, nitelikli iş gücü ve çalışma çağındaki nüfusun etkin kullanımı daha belirleyici hale gelebilir.